โรคจอประสาทตาเสื่อม สัญญาณเตือนการมองเห็นที่ไม่ควรมองข้าม

ดวงตาเป็นอวัยวะที่มีบทบาทสำคัญต่อการรับรู้และการใช้ชีวิตประจำวัน โดยโครงสร้างหนึ่งที่มีหน้าที่หลักในการมองเห็นคือ จอประสาทตา (Retina) ซึ่งทำหน้าที่รับแสงที่เข้าสู่ดวงตาและแปลงเป็นสัญญาณประสาทส่งต่อไปยังสมองเพื่อประมวลผลภาพ หากบริเวณจุดรับภาพชัดเกิดความเสื่อม เช่น จอประสาทตาเสื่อม อาจส่งผลให้การมองเห็นลดลง ภาพไม่คมชัด และในบางกรณีอาจนำไปสู่การสูญเสียการมองเห็นถาวรได้

Key Takeaways

โรคจอประสาทตาเสื่อม (Macular Degeneration) เป็นภาวะที่เกิดจากความเสื่อมของบริเวณ Macula ซึ่งส่งผลต่อการมองเห็นส่วนกลางของดวงตา
โรคจอประสาทตาเสื่อมมีอาการเริ่มต้น ได้แก่ ภาพเบลอ มองเห็นเส้นบิดเบี้ยว จุดดำกลางภาพ หรือการมองเห็นลดลง โดยเฉพาะขณะอ่านหนังสือหรือมองรายละเอียด
โรคสามารถแบ่งได้เป็น 2 ประเภทหลัก คือ ชนิดแห้ง (Dry AMD) และชนิดเปียก (Wet AMD) ซึ่งชนิดเปียกมักมีความรุนแรงมากกว่า
การวินิจฉัยทำได้โดยการตรวจจอประสาทตากับจักษุแพทย์ เช่น การตรวจ OCT หรือการถ่ายภาพจอประสาทตา
การดูแลสุขภาพตา เช่น ตรวจตาเป็นประจำ เลิกสูบบุหรี่ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อดวงตา และป้องกันแสง UV สามารถช่วยลดความเสี่ยงของโรคได้

โรคจอประสาทตาเสื่อม คืออะไร

โรคจอประสาทตาเสื่อม หรือ Macular Degeneration คือโรคทางตาที่เกิดจากความเสื่อมของบริเวณ Macula ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของ จอประสาทตา (Retina) ที่ทำหน้าที่ควบคุมการมองเห็นส่วนกลางและรายละเอียดของภาพ เช่น การอ่านหนังสือ การขับรถ หรือการจดจำใบหน้า เมื่อเซลล์รับแสงในบริเวณนี้เกิดความเสื่อมหรือถูกทำลาย จะทำให้ความสามารถในการมองเห็นภาพชัดลดลง โดยเฉพาะการมองเห็นตรงกลางของลานสายตา

โดยปกติ Macula เป็นบริเวณที่มีเซลล์รับแสงหนาแน่น ทำหน้าที่แปลงแสงที่เข้าสู่ดวงตาให้เป็นสัญญาณประสาทส่งไปยังสมองเพื่อแปลผลเป็นภาพ เมื่อเกิดจอประสาทตาเสื่อม เซลล์ในบริเวณนี้จะค่อย ๆ เสื่อมสภาพ ทำให้การมองเห็นรายละเอียดลดลง ภาพอาจเบลอหรือบิดเบี้ยว แม้ว่าการมองเห็นบริเวณด้านข้างของลานสายตายังคงทำงานได้อยู่

โรคนี้ถือเป็นหนึ่งในกลุ่มโรคจอประสาทตาที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ และเป็นสาเหตุสำคัญของการสูญเสียการมองเห็นส่วนกลางในหลายประเทศทั่วโลก การสังเกตความผิดปกติของการมองเห็นตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและเข้ารับการตรวจวินิจฉัยกับจักษุแพทย์อย่างเหมาะสม จะช่วยชะลอการดำเนินของโรคและลดความเสี่ยงของการสูญเสียการมองเห็นในระยะยาวได้

โรคจอประสาทตาเสื่อมที่พบบ่อย มีอะไรบ้าง

โรคจอประสาทตามีหลายประเภท แต่กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ ได้แก่

เบาหวานขึ้นตา : ภาวะแทรกซ้อนจากระดับน้ำตาลในเลือดสูง
จอประสาทตาเสื่อมตามวัย (AMD) : สาเหตุอันดับต้น ๆ ของการสูญเสียการมองเห็นในผู้สูงอายุ
จอประสาทตาหลุดลอก : ภาวะฉุกเฉิน ต้องรีบผ่าตัดทันที
จอประสาทตาบวมน้ำ : ทำให้ภาพเบลอ หรือบิดเบี้ยว
วุ้นตาเสื่อมดึงรั้งจอตา : อาจทำให้เกิดรอยฉีกขาดที่จอประสาทตา

โรคจอประสาทตาเสื่อม มีกี่ประเภท

โรคจอประสาทตาเสื่อม สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทหลัก ดังนี้

จอประสาทตาเสื่อมชนิดแห้ง (Dry Macular Degeneration): เป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด เกิดจากเนื้อเยื่อบริเวณจุดรับภาพค่อย ๆ บางตัวลงตามอายุ ส่งผลให้การมองเห็นส่วนกลางลดลงอย่างช้า ๆ มักไม่ทำให้ตาบอดสนิท แต่ต้องการการดูแลเพื่อชะลอความเสื่อม
จอประสาทตาเสื่อมชนิดเปียก (Wet Macular Degeneration): เกิดจากมีหลอดเลือดผิดปกติงอกขึ้นใต้จอประสาทตาและมีเลือดหรือของเหลวรั่วซึม ทำให้จุดรับภาพบวมและเสียหายอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้มองเห็นภาพบิดเบี้ยวหรือมืดดำตรงกลาง มีความรุนแรงสูงและต้องรีบรักษา

สองประเภทนี้แบ่งตามลักษณะการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นบริเวณ Macula ของจอประสาทตา ซึ่งแต่ละประเภทมีลักษณะอาการ ความรุนแรง และแนวทางการรักษาที่แตกต่างกัน ดังนั้นการตรวจจอประสาทตาอย่างสม่ำเสมอจึงมีความสำคัญ เพื่อให้สามารถวินิจฉัยและวางแผนการรักษาได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

โรคจอประสาทตาเสื่อม เกิดจากอะไร

โรคจอประสาทตาเสื่อม เป็นโรคที่มีสาเหตุจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งปัจจัยด้านอายุ พันธุกรรม และพฤติกรรมการใช้ชีวิต ซึ่งส่งผลให้เซลล์รับแสงบริเวณ Macula ของจอประสาทตาค่อย ๆ เสื่อมสภาพและทำงานผิดปกติ ส่งผลต่อการมองเห็นส่วนกลางของดวงตา โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงบางอย่างร่วมด้วย

ปัจจัยที่อาจทำให้เกิดโรคจอประสาทตาเสื่อม หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรค มีดังนี้

อายุที่เพิ่มขึ้น : เป็นปัจจัยสำคัญที่สุด โดยโรคมักพบในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป เนื่องจากเซลล์จอประสาทตาเสื่อมตามกระบวนการเสื่อมของร่างกาย
พันธุกรรมและประวัติครอบครัว : ผู้ที่มีคนในครอบครัวเป็นโรคจอประสาทตาเสื่อม มีโอกาสเกิดโรคสูงกว่าคนทั่วไป เนื่องจากยีนบางชนิดเกี่ยวข้องกับการทำงานของเซลล์จอประสาทตา
การสูบบุหรี่ : การสูบบุหรี่เป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญ เพราะสารพิษในควันบุหรี่สามารถทำลายเซลล์จอประสาทตา และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดจอประสาทตาเสื่อมได้หลายเท่า
โรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด : โรคที่ส่งผลต่อระบบไหลเวียนเลือดสามารถทำให้เลือดไปเลี้ยงจอประสาทตาได้ไม่เพียงพอ จึงเพิ่มความเสี่ยงของการเกิด โรคจอประสาทตา ได้
ภาวะน้ำหนักเกินและการใช้ชีวิตแบบไม่เคลื่อนไหว : ภาวะอ้วนและการไม่ออกกำลังกายสัมพันธ์กับความเสี่ยงของโรค เนื่องจากส่งผลต่อระบบเผาผลาญและหลอดเลือดของร่างกาย
การได้รับแสงแดดหรือรังสี UV เป็นเวลานาน : การได้รับแสง UV หรือแสงสีฟ้าเป็นเวลานานโดยไม่มีการป้องกัน อาจทำให้เซลล์จอประสาทตาเกิดความเสียหายสะสมได้

โรคจอประสาทตาเสื่อม อาการเป็นอย่างไร

โรคจอประสาทตาเสื่อมเป็นความผิดปกติที่ส่งผลโดยตรงต่อการมองเห็น โดยเฉพาะการมองเห็นบริเวณกึ่งกลางของลานสายตา ซึ่งเป็นส่วนที่ใช้สำหรับการอ่าน การมองรายละเอียดของวัตถุ หรือการจดจำใบหน้า ในระยะแรก อาการจอประสาทตาเสื่อม อาจเกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป ทำให้ผู้ป่วยบางรายไม่ทันสังเกตความผิดปกติ แต่เมื่อโรคดำเนินไป อาการอาจรุนแรงขึ้นและส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้

โรคจอประสาทตาเสื่อมมีอาการที่สามารถสังเกตได้ มีดังนี้

ตามัวเฉียบพลัน หรือค่อย ๆ มัวลง : การมองเห็นลดลงกว่าปกติ อาจเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงเวลาสั้น ๆ หรือค่อย ๆ มัวลง โดยเฉพาะการมองเห็นตรงกลางภาพ
มองเห็นภาพบิดเบี้ยว : ผู้ป่วยอาจรู้สึกว่าเส้นตรง เช่น ขอบประตู หรือเส้นตาราง กลายเป็นเส้นโค้งหรือคดงอ
มองเห็นจุดดำหรือเงาลอย (Floaters) : มีจุดดำ จุดลอย หรือเงาคล้ายหยากไย่ลอยไปมาในลานสายตา หากเกิดขึ้นมากผิดปกติอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของจอประสาทตา
เห็นแสงแฟลชหรือแสงวาบ : บางรายอาจเห็นแสงวาบหรือแสงแฟลชในที่มืด หรือแม้ในขณะหลับตา ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของความผิดปกติบริเวณจอประสาทตา
ลานสายตาแคบลง : การมองเห็นบางส่วนหายไป หรือรู้สึกเหมือนมีเงาหรือม่านดำบังอยู่ในบางบริเวณของภาพ

หากพบอาการเหล่านี้ ควรตรวจจอประสาทตากับจักษุแพทย์โดยเร็วเพื่อประเมินความผิดปกติและวางแผนการรักษาที่เหมาะสมตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

โรคจอประสาทตาเสื่อม ทำให้เกิดอาการแทรกซ้อนอะไรบ้าง

หากโรคจอประสาทตาเสื่อม ไม่ได้รับการดูแลหรือรักษาอย่างเหมาะสม อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่ส่งผลต่อการมองเห็น ได้แก่

การสูญเสียการมองเห็นส่วนกลางของลานสายตา ทำให้มองรายละเอียดของวัตถุได้ยาก
เกิดจุดบอดหรือจุดดำตรงกลางภาพ ส่งผลให้ภาพที่เห็นไม่สมบูรณ์
เส้นเลือดผิดปกติใต้จอประสาทตา ซึ่งอาจทำให้เกิดการรั่วหรือเลือดออกในจอประสาทตา
คุณภาพการมองเห็นลดลงจนส่งผลต่อการอ่านหนังสือ การขับรถ หรือการใช้ชีวิตประจำวัน

การวินิจฉัยโรคจอประสาทตาเสื่อม

การวินิจฉัยโรคจอประสาทตาเสื่อมจำเป็นต้องอาศัยการตรวจตาโดยจักษุแพทย์ พร้อมใช้เครื่องมือเฉพาะทางเพื่อตรวจดูโครงสร้างและการทำงานของจอประสาทตาอย่างละเอียด ซึ่งวิธีการตรวจที่ใช้ในการวินิจฉัยโรคจอประสาทตาเสื่อม ได้แก่

การตรวจจอประสาทตาหลังหยอดยาขยายม่านตา : แพทย์จะใช้ยาหยอดตาเพื่อขยายม่านตา ทำให้สามารถตรวจดูจอประสาทตาและ Macula ได้ชัดเจนขึ้น
การตรวจด้วย OCT (Optical Coherence Tomography) : เป็นการถ่ายภาพโครงสร้างของจอประสาทตาแบบละเอียด ช่วยให้แพทย์เห็นความผิดปกติของเนื้อเยื่อจอประสาทตาได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
การถ่ายภาพจอประสาทตา (Fundus photography) : ใช้กล้องถ่ายภาพจอประสาทตาเพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงของโรค และประเมินความรุนแรงของจอประสาทตาเสื่อมในระยะต่าง ๆ

นอกจากนี้ การตรวจตาอย่างละเอียดช่วยให้แพทย์สามารถแยกโรคจอประสาทตาเสื่อมออกจากโรคตาอื่น ๆ ได้ เช่น ต้อหิน ต้อกระจกที่อาจต้องรักษาด้วย ผ่าตัดต้อกระจก หรือโรคต้อเนื้อ (Pterygium) เป็นต้น

แนวทางการรักษาโรคจอประสาทตาเสื่อม

การรักษาโรคจอประสาทตาเสื่อม มีเป้าหมายเพื่อชะลอการเสื่อมของจอประสาทตา ลดการสูญเสียการมองเห็น และควบคุมภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น โดยแนวทางการรักษาจะขึ้นอยู่กับชนิดของโรค ระยะของโรค และการประเมินโดยจักษุแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

รักษาโรคจอประสาทตาเสื่อมชนิดเปียก

แนวทางการรักษาหลักคือการฉีดยา Anti-VEGF เข้าสู่วุ้นตาเพื่อยับยั้งการเกิดเส้นเลือดใหม่ที่ผิดปกติใต้จอประสาทตา และลดการรั่วของเลือดหรือของเหลว
ในบางกรณีแพทย์อาจใช้ Photodynamic Therapy (PDT) ร่วมกับยา เพื่อช่วยทำลายเส้นเลือดผิดปกติ
การรักษาด้วยเลเซอร์อาจถูกใช้ในผู้ป่วยบางราย เพื่อควบคุมเส้นเลือดผิดปกติและช่วยชะลอการสูญเสียการมองเห็น

รักษาโรคจอประสาทตาเสื่อมชนิดแห้ง

วิธีรักษาจอประสาทตาเสื่อมชนิดแห้งปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แต่สามารถดูแลและชะลอการเสื่อมของจอประสาทตาได้ เช่น

รับประทานวิตามินและสารอาหารสูตร AREDS2
ควบคุมปัจจัยเสี่ยง เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และการสูบบุหรี่
ตรวจติดตามสุขภาพจอประสาทตาอย่างสม่ำเสมอ

ป้องกันโรคจอประสาทตาเสื่อมได้อย่างไร

แม้ว่าโรคจอประสาทตาเสื่อมจะพบได้มากในผู้สูงอายุและบางกรณีเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม แต่การดูแลสุขภาพดวงตาและปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตสามารถช่วยลดความเสี่ยงและชะลอการเกิดโรคได้

วิธีดูแลและป้องกันโรคจอประสาทตาเสื่อม ได้แก่

รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อดวงตา เช่น ผักใบเขียว ปลา และอาหารที่มีสารต้านอนุมูลอิสระอย่างลูทีนและซีแซนทีน
หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ เพราะสารพิษจากบุหรี่สามารถทำลายเซลล์จอประสาทตาและเพิ่มความเสี่ยงของโรค
ออกกำลังกายสม่ำเสมอและควบคุมน้ำหนัก เพื่อช่วยให้ระบบไหลเวียนเลือดดีและลดความเสี่ยงของโรคที่ส่งผลต่อดวงตา
สวมแว่นกันแดดที่ป้องกันรังสี UV เพื่อปกป้องดวงตาจากแสงแดดที่อาจทำลายจอประสาทตา
ตรวจสุขภาพตาเป็นประจำ เพื่อคัดกรองความผิดปกติและตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

รู้ทันโรคจอประสาทตาเสื่อม ดูแลการมองเห็นก่อนสายเกินไป

โรคจอประสาทตาเสื่อมเป็นภาวะที่ส่งผลต่อการมองเห็นบริเวณกึ่งกลางภาพ หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสมอาจทำให้การมองเห็นลดลงได้ การสังเกตอาการผิดปกติและเข้ารับการตรวจตาอย่างสม่ำเสมอจึงเป็นสิ่งสำคัญ

ผู้ที่กังวลเกี่ยวกับโรคจอประสาทตาเสื่อม โรคต้อหิน หรือโรคต้อกระจก สามารถเข้ารับการตรวจจอประสาทตาและวางแผนการรักษาโดยจักษุแพทย์เฉพาะทางที่โรงพยาบาลไทยจักษุพระราม 3 (Thai Eye Hospital) เพื่อดูแลสุขภาพดวงตาอย่างเหมาะสมในระยะยาว

ช่องทางการติดต่อ

Facebook : Thai Eye Hospital
Line official : @thaieyecenter
Email : [email protected]
Tel : 02-689-8888

คำถามที่พบบ่อย (FAQs)

ใครเสี่ยงเป็นโรคจอประสาทตาเสื่อมบ้าง

ผู้ป่วย เบาหวาน และ ความดันโลหิตสูง
ผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป
ผู้ที่มี สายตาสั้นมาก (High Myopia)
ผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคจอประสาทตา
ผู้ที่เคยผ่าตัดตา หรือได้รับอุบัติเหตุที่ดวงตา

จอประสาทตาเสื่อม มีกี่ระยะ

โดยทั่วไป โรคจอประสาทตาเสื่อมแบ่งเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะเริ่มต้น ระยะปานกลาง และระยะรุนแรง ซึ่งแต่ละระยะมีระดับความเสียหายของจอประสาทตาแตกต่างกัน

ผ่าตัดจอประสาทตาอันตรายไหม

การผ่าตัดจอประสาทตาเป็นหัตถการที่ต้องทำโดยจักษุแพทย์เฉพาะทาง ปัจจุบันมีเทคโนโลยีที่ช่วยเพิ่มความแม่นยำ ทำให้ความเสี่ยงลดลง อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยควรเข้ารับการประเมินก่อนการรักษา

References

National Eye Institute. (2023). Age-Related Macular Degeneration (AMD). https://www.nei.nih.gov
American Academy of Ophthalmology. (2024). What Is Macular Degeneration? https://www.aao.org
Mayo Clinic. (2024). Macular Degeneration: Symptoms and Causes. https://www.mayoclinic.org
Cleveland Clinic. (2023). Macular Degeneration. https://my.clevelandclinic.org
Johns Hopkins Medicine. (2024). Age-Related Macular Degeneration. https://www.hopkinsmedicine.org