ต้อเนื้อ (Pterygium) คืออะไร สาเหตุ การรักษา และการป้องกัน

หากเริ่มสังเกตเห็นแผ่นเนื้อเยื่อสีขาวอมชมพูค่อย ๆ ลุกลามเข้ามาในตาดำ ร่วมกับอาการระคายเคือง แสบตา หรือตาแดงเรื้อรังเมื่อออกแดด นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือนของ “โรคต้อเนื้อ” ที่ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ แม้ในระยะแรกจะดูเหมือนเพียงปัญหาด้านบุคลิกภาพ แต่หากปล่อยให้ลุกลามจนบดบังรูม่านตา อาจส่งผลกระทบต่อการมองเห็นถาวร ทำความรู้จักโรคต้อเนื้อ หรือ Pterygium คืออะไร หาคำตอบได้ในบทความนี้

Key Takeaways

ต้อเนื้อ (Pterygium) เกิดจากความเสื่อมของเยื่อบุตาที่ได้รับรังสียูวีและมลภาวะต่อเนื่อง จนกลายเป็นพังผืดรูปสามเหลี่ยมลุกลามเข้าสู่กระจกตาและบดบังการมองเห็น
อาการเด่นชัดของตาเป็นต้อเนื้อ คือการระคายเคืองเหมือนมีเม็ดทรายในตา ตาแดงบ่อยครั้ง และหากลุกลามมากจะทำให้เกิดภาวะสายตาเอียงหรือตามัวลงอย่างเห็นได้ชัด
การผ่าตัดลอกต้อเนื้อร่วมกับการปลูกถ่ายเนื้อเยื่อเป็นวิธีรักษามาตรฐานที่ช่วยลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำให้เหลือเพียง 5-10% เมื่อเทียบกับการลอกแบบปกติ
การป้องกันที่ดีที่สุดคือการสวมแว่นกันแดดเพื่อป้องกันรังสียูวี หลีกเลี่ยงลมฝุ่น และใช้ยาหยอดตาตามแพทย์สั่งเพื่อควบคุมการอักเสบในระยะยาว

ต้อเนื้อ คืออะไร

ต้อเนื้อ หรือ Pterygium คือความเสื่อมของเยื่อบุตาที่มีลักษณะเป็นเนื้อเยื่อสีขาวอมชมพูรูปสามเหลี่ยมงอกเข้าสู่กระจกตา มักเริ่มลุกลามจากบริเวณหัวตามากกว่าหางตา หากปล่อยทิ้งไว้จนเนื้อเยื่อเจริญเติบโตเข้าไปถึงรูม่านตาจะบดบังการมองเห็นและทำให้สายตาเอียงได้ นอกจากส่งผลเสียต่อบุคลิกภาพแล้ว ผู้ป่วยมักมีอาการระคายเคือง แสบตา และตาแดงเรื้อรังเมื่อสัมผัสกับปัจจัยกระตุ้นภายนอก

เปรียบเทียบความคุ้มค่าของแต่ละเทคนิคการผ่าตัดลอกต้อเนื้ออย่างละเอียดได้ที่ : รักษาต้อเนื้อ ราคา

ต้อเนื้อ มีอาการอย่างไร

ต้อเนื้อเป็นโรคที่สังเกตเห็นความผิดปกติได้ชัดเจนจากภายนอก โดยความรุนแรงของต้อเนื้อ อาการจะขึ้นอยู่กับขนาดและการอักเสบของตัวต้อที่ลุกลามเข้าไปในกระจกตา อาการต้อเนื้อมีดังนี้

พังผืดสีขาวเหลืองหรือสีชมพูอ่อนรูปสามเหลี่ยมบริเวณตาขาว ต้อเนื้อระยะแรกมักเริ่มจากหัวตาหรือหางตา โดยมีเส้นเลือดฝอยกระจายอยู่ทั่วแผ่นพังผืด
ต้อเนื้อ อาการเริ่มต้นมักรู้สึกเคืองตา แสบตา หรือคันตา เหมือนมีเศษผงหรือเม็ดทรายอยู่ในดวงตาตลอดเวลา
บริเวณที่เกิดต้อเนื้อจะมีการบวมและแดงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะเมื่อสัมผัสกับลม ฝุ่น ควัน หรือแสงแดดจัด
ความระคายเคืองอาจกระตุ้นให้ผู้ป่วยขยี้ตาบ่อยครั้ง จนนำไปสู่การอักเสบ การเกิดแผลที่กระจกตา หรือการติดเชื้อในดวงตา
หากต้อลามเข้าสู่กึ่งกลางกระจกตาจะบดบังการมองเห็น ทำให้ตามัว หรือเกิดภาวะสายตาเอียงจากการที่ต้อดึงรั้งกระจกตา

ต้อเนื้อเกิดจากอะไร

ต้อเนื้อเกิดจากการเสื่อมสภาพของเส้นใยคอลลาเจน ในเยื่อบุตาขาวจนกลายเป็นแผ่นพังผืด ปัจจัยหลักที่กระตุ้นให้เซลล์ต้นกำเนิดทำงานผิดปกติคือการสัมผัสรังสียูวีในแสงแดดต่อเนื่อง รวมถึงมลภาวะอย่างลมร้อน ฝุ่น ควัน และความแห้งกร้านของดวงตา สิ่งเร้าเหล่านี้จะเปลี่ยนจากต้อลมขนาดเล็กให้ขยายตัวและลุกลามจนกลายเป็นต้อเนื้อที่ส่งผลกระทบต่อการมองเห็นและสุขภาพดวงตาในระยะยาว

ไขข้อข้องใจความแตกต่างระหว่างต้อลมและต้อเนื้อ ได้ที่ : ต้อลม ต้อเนื้อ

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดต้อเนื้อ มีอะไรบ้าง

พฤติกรรมการใช้ชีวิตและสภาพแวดล้อมที่ต้องเผชิญในแต่ละวันมีส่วนอย่างมากในการเร่งให้เยื่อบุตาเสื่อมสภาพ โดยมีปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่กระตุ้นการเกิดต้อเนื้อดังนี้

ปัจจัยทางพันธุกรรม: บุคคลที่มีคนในครอบครัวสายตรงมีประวัติการเป็นโรคต้อเนื้อ จะมีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป
โรคประจำตัว: ผู้ป่วยโรคเบาหวานมีโอกาสเกิดความเสี่ยงต่อความเสื่อมของเนื้อเยื่อในดวงตาได้มากกว่าปกติ
ภาวะตาแห้ง: ผู้ที่มีอาการตาแห้งหรือระคายเคืองตาเป็นทุนเดิม จะมีความเสี่ยงที่เยื่อบุตาจะอักเสบและกลายเป็นต้อเนื้อได้ง่ายขึ้น
การสัมผัสสิ่งแวดล้อม: ดวงตาต้องเผชิญกับรังสียูวีในแสงแดด ลมร้อน ลมแห้ง และมลภาวะจากฝุ่นควันอย่างต่อเนื่อง
การใช้สายตา: การใช้คอมพิวเตอร์หรือโทรศัพท์มือถือเป็นเวลานาน ทำให้ดวงตาทำงานหนักและกะพริบตาน้อยลงจนตาแห้ง
การสัมผัสสารเคมี: การทำงานหรืออาศัยในบริเวณที่มีสารเคมีระคายเคืองดวงตาเป็นระยะเวลานาน

สัญญาณเตือนว่าควรรีบผ่าตัดต้อเนื้อ มีอะไรบ้าง

หากต้อเนื้อลุกลามจนบดบังรูม่านตาทำให้ตามัว หรือดึงรั้งกระจกตาจนเกิดสายตาเอียง ควรรีบพบจักษุแพทย์เพื่อผ่าตัด นอกจากนี้หากมีอาการตาแดงเรื้อรัง ระคายเคืองรุนแรงจนยาหยอดตาไม่สามารถบรรเทาได้ หรือส่งผลเสียต่อบุคลิกภาพอย่างมาก การผ่าตัดลอกต้อเนื้อคือทางออกที่มีประสิทธิภาพที่สุด

ทำความรู้จักสัญญาณเตือนต้อกระจกและเทคโนโลยีการเปลี่ยนเลนส์ตา : ต้อกระจก

แนวทางการวินิจฉัยต้อเนื้อ

การวินิจฉัยต้อเนื้ออาศัยความเชี่ยวชาญของจักษุแพทย์เพื่อประเมินความรุนแรงและแยกโรคที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน โดยมีขั้นตอนหลักดังนี้

การซักประวัติ: แพทย์จะซักถามถึงพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น การทำงานกลางแดด การสัมผัสฝุ่นควัน มลภาวะ หรือสารเคมี รวมถึงประวัติครอบครัว เนื่องจากพันธุกรรมมีส่วนสำคัญในการเพิ่มความเสี่ยง
การตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ตรวจตา (Slit Lamp): เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้แพทย์มองเห็นลักษณะพังผืด เส้นเลือด และขอบเขตของต้อเนื้อที่ลุกลามบนกระจกตาได้อย่างชัดเจน
การถ่ายภาพส่วนหน้าลูกตา: เพื่อใช้บันทึกและติดตามการเปลี่ยนแปลงของขนาดต้อเนื้ออย่างแม่นยำในแต่ละช่วงเวลา
การตรวจวินิจฉัยแยกโรค: แพทย์อาจทำการตรวจเพิ่มเติมเพื่อแยกต้อเนื้อออกจากภาวะอื่น ๆ ที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน เช่น ต้อลม (Pinguecula) หรือภาวะที่รุนแรงกว่าอย่างมะเร็งบริเวณผิวดวงตา (Ocular Surface Squamous Neoplasia)
สัญญาณอันตรายที่ผู้ป่วยเบาหวานต้องระวัง วิธีตรวจเช็กและป้องกันภาวะแทรกซ้อนก่อนสายเกินแก้ : เบาหวานขึ้นตา

วิธีรักษาต้อเนื้อ ทำได้ด้วยวิธีไหนบ้าง

ตาเป็นต้อเนื้อ วิธีรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการและขนาดของตัวต้อเนื้อ โดยจักษุแพทย์จะพิจารณาตั้งแต่การใช้ยาเพื่อบรรเทาอาการ ไปจนถึงการผ่าตัดในกรณีที่ต้อเริ่มลุกลามจนบดบังการมองเห็น

รักษาต้อเนื้อแบบไม่ผ่าตัด

จักษุแพทย์อาจสั่งใช้ยาหยอดตา เช่น น้ำตาเทียม ยาหยอดตาผสมสเตียรอยด์ (Steroids) หรือยาต้านฮีสตามีน (Antihistamines) เพื่อช่วยลดอาการคัน ระคายเคือง และตาแดง อย่างไรก็ตาม การใช้ยาเป็นเพียงการประคับประคองอาการเท่านั้น ไม่สามารถทำให้พังผืดต้อเนื้อหายไปได้

รักษาต้อเนื้อแบบผ่าตัด

การผ่าตัดลอกต้อเนื้อ เป็นการผ่าตัดต้อเนื้อเพื่อนำเนื้อเยื่อที่ผิดปกติออกโดยปล่อยให้เยื่อบุตาสร้างตัวขึ้นมาคลุมแผลเองตามธรรมชาติ วิธีนี้มีข้อดีคือทำได้รวดเร็ว ไม่ค่อยเจ็บ และไม่ต้องเย็บแผล โดยแพทย์เลือกใช้ตามความเหมาะสมของผู้ป่วย ป้องกันการลุกลามและลดผลกระทบต่อการมองเห็นได้ แต่มีข้อเสียสำคัญคือมีโอกาสที่ต้อเนื้อจะกลับมาเกิดซ้ำ (Recurrence) ได้สูงถึง 40-50%

คู่มือการปฏิบัติตัวและระยะเวลาพักฟื้นหลังผ่าตัดเพื่อดวงตาที่แข็งแรง : ลอกต้อเนื้อ พักฟื้นกี่วัน

ดูแลตัวเองหลังผ่าตัดรักษาต้อเนื้อ ทำได้อย่างไร

ข้อปฏิบัติ หลังลอกตาต้อเนื้ออย่างถูกวิธีเป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุด เพื่อช่วยให้แผลสมานตัวได้เร็วและลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำของต้อเนื้อ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยหากละเลยการป้องกัน

หยอดตาหรือทาขี้ผึ้งตามที่จักษุแพทย์กำหนดเพื่อลดการอักเสบและบรรเทาอาการระคายเคือง
หากต้องทำงานที่สัมผัสกับแสงยูวีหรือสารเคมีที่ระคายเคืองตา ต้องสวมอุปกรณ์ป้องกัน เช่น แว่นตานิรภัยหรือหน้ากากป้องกันตลอดเวลา
การขยี้ตาอาจทำให้แผลผ่าตัดแยก อักเสบ หรือเกิดการติดเชื้อที่นำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงได้
งดการอยู่ในที่โล่งแจ้งที่มีฝุ่น ควัน ลมแรง และแสงแดดจัด หากจำเป็นต้องออกแดดควรสวมแว่นกันแดดที่สามารถป้องกันรังสียูวีและกันลมได้ดี
ลดการใช้สายตาต่อเนื่องเป็นเวลานานจากการจ้องหน้าจอ เพื่อลดความเมื่อยล้าและป้องกันไม่ให้ดวงตาแห้งระคายเคืองจนกระตุ้นการเกิดต้อใหม่
ห้ามซื้อยาหยอดตากลุ่มสเตียรอยด์ (Steroids) มาใช้เองหรือใช้ติดต่อกันเกินระยะเวลาที่แพทย์สั่ง เพราะอาจเพิ่มความดันตาจนเสี่ยงต่อการเป็นต้อหิน (Glaucoma) และสูญเสียการมองเห็นถาวร

ป้องกันต้อเนื้อได้อย่างไร

การป้องกันต้อเนื้อเน้นที่การลดการระคายเคืองและปกป้องเยื่อบุตาจากสิ่งเร้าภายนอกที่ทำให้เซลล์เสื่อมสภาพ

หลีกเลี่ยงสภาพแวดล้อมที่มีลมแห้ง ความร้อน ควัน และสิ่งสกปรก
เลี่ยงแดดจัด โดยเฉพาะแสงแดดช่วง 10:00 – 14:00 น. และสวมแว่นกันแดดที่ป้องกันรังสียูวี ฝุ่น และลม
ใช้น้ำตาเทียมเมื่อตาแห้ง และพักสายตาจากการจ้องหน้าจอเป็นระยะ
หากพบเนื้อเยื่อผิดปกติบริเวณตาขาว ควรรีบพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย
สำรวจความผิดปกติของจอประสาทตาที่อาจนำไปสู่การสูญเสียการมองเห็นและแนวทางการรักษาที่ทันสมัย : โรคจอประสาทตา

โรคต้อเนื้อ รักษาได้ที่ รพ. ไทยจักษุ พระราม 3

ต้อเนื้อ หรือ Pterygium คือโรคตาที่เกิดจากแสงแดดและมลภาวะกระตุ้นให้เยื่อบุตาเสื่อมสภาพ กลายเป็นพังผืดลุกลามที่สร้างความระคายเคืองและรบกวนการมองเห็น แม้การใช้ยาหยอดตาจะช่วยบรรเทาอาการอักเสบได้ แต่การรักษาให้หายขาดต้องอาศัยการผ่าตัดลอกต้อเนื้อโดยจักษุแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ควบคู่ไปกับการปรับพฤติกรรมป้องกันรังสียูวี เพื่อลดความเสี่ยงในการกลับมาเป็นซ้ำและรักษาถนอมดวงตาให้มองเห็นชัดเจนไปอีกนาน

คืนความสดใสให้ดวงตาด้วยบริการผ่าตัดลอกต้อเนื้อที่โรงพยาบาลไทยจักษุ พระราม 3 (Thai Eye Hospital) เราเชี่ยวชาญการผ่าตัดลอกต้อเนื้อร่วมกับการปลูกถ่ายเนื้อเยื่อบุตาขาวโดยจักษุแพทย์เฉพาะทาง เน้นความประณีตเพื่อลดโอกาสการเกิดซ้ำ พร้อมเทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัยที่ทันสมัยและการดูแลหลังผ่าตัดอย่างใกล้ชิด เพื่อให้คุณมั่นใจในผลลัพธ์การรักษาและความปลอดภัยของดวงตา

ช่องทางการติดต่อ

Facebook : Thai Eye Hospital
Line official : @thaieyecenter
Email : [email protected]
Tel : 02-689-8888

คำถามที่พบบ่อย (FAQs)

ลอกต้อเนื้อ พักฟื้นกี่วัน

โดยทั่วไปแผลจะเริ่มสมานตัวภายใน 1 สัปดาห์ แต่ช่วง 1-3 วันแรกอาจมีอาการระคายเคืองหรือน้ำตาไหลได้ ผู้ป่วยควรพักสายตาและหยุดงานประมาณ 3-5 วันตามคำแนะนำของแพทย์ และต้องระวังไม่ให้ตาโดนน้ำเป็นเวลาอย่างน้อย 1 สัปดาห์เพื่อป้องกันการติดเชื้อ

ต้อเนื้อหายเองได้ไหม

ต้อเนื้อเป็นเนื้อเยื่อพังผืดที่งอกผิดปกติ จึงไม่สามารถหายเองหรือสลายไปได้ด้วยการใช้ยาหรือการพักผ่อน หากเป็นแล้วจะคงอยู่ถาวรและมีโอกาสขยายขนาดขึ้นเรื่อย ๆ การรักษาให้หายขาดมีเพียงวิธีเดียวคือการผ่าตัดลอกต้อเนื้อโดยจักษุแพทย์เท่านั้น

ต้อเนื้อระยะแรกรักษายังไง

ในระยะเริ่มต้นที่ต้อยังมีขนาดเล็กและไม่บดบังการมองเห็น แพทย์จะเน้นการรักษาตามอาการ โดยการหยอดน้ำตาเทียมเพื่อลดความแสบเคือง หรือใช้ยาหยอดตาในกลุ่มต้านการอักเสบ ร่วมกับการปรับพฤติกรรมโดยสวมแว่นกันแดดเพื่อป้องกันไม่ให้ต้อขยายขนาดรวดเร็วขึ้น

References