ผ่าตัดต้อหิน คืออะไร? เมื่อไรจึงจำเป็นต้องรักษาด้วยการผ่าตัด

โรคต้อหิน (Glaucoma) เป็นโรคของเส้นประสาทตา (Optic Nerve) ที่อาจทำให้การมองเห็นสูญเสียอย่างถาวร การรักษามีเป้าหมายเพื่อลดความดันลูกตา (Intraocular Pressure: IOP) และชะลอการดำเนินโรค โดยเริ่มจากการใช้ยาและการรักษาด้วยเลเซอร์ในผู้ป่วยที่เหมาะสม หากยังควบคุมความดันตาไม่ได้ หรือมีหลักฐานว่าเส้นประสาทตาและลานสายตาเสื่อมลง แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดต้อหิน เพื่อช่วยควบคุมความดันตาและลดความเสี่ยงต่อการสูญเสียการมองเห็นเพิ่มเติม

Key Takeaways

การผ่าตัดต้อหิน มีเป้าหมายหลักเพื่อลดความดันลูกตาและชะลอความเสียหายของเส้นประสาทตา
ไม่ใช่ผู้ป่วยโรคต้อหินทุกคนที่จำเป็นต้องผ่าตัด หากควบคุมความดันตาได้ด้วยยา หรือเลเซอร์ อาจยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด
วิธีผ่าตัดที่ใช้ ได้แก่ Trabeculectomy และ Aqueous Shunt Surgery โดยเลือกตามชนิดและความรุนแรงของโรค
การผ่าตัดไม่สามารถทำให้การมองเห็นที่สูญเสียไปแล้วกลับคืนมา แต่มีเป้าหมายเพื่อช่วยป้องกันความเสียหายเพิ่มเติม

ผ่าตัดต้อหิน คืออะไร รักษาให้หายขาดได้หรือไม่

การผ่าตัดต้อหินเป็นการรักษาที่มุ่งลดความดันลูกตา (Intraocular Pressure: IOP) โดยสร้างหรือเพิ่มทางระบายน้ำหล่อเลี้ยงภายในลูกตา (Aqueous Humor) เพื่อลดแรงดันที่มีต่อเส้นประสาทตา การผ่าตัดจึงเป็นหนึ่งในแนวทางรักษา เมื่อการใช้ยา หรือเลเซอร์ไม่สามารถควบคุมโรคได้เพียงพอ

คำถามว่าโรคต้อหิน รักษาหายไหม?ต้องพิจารณาเป็นรายบุคคล โดยการผ่าตัดไม่ได้ทำให้โรคหายขาดและไม่สามารถฟื้นฟูเส้นประสาทตาที่เสียหายแล้ว เป้าหมายสำคัญคือควบคุมความดันตาและลดโอกาสที่โรคจะดำเนินต่อไป

บทความที่เกี่ยวข้อง ทำความรู้จัก POAG คือโรคอะไร พร้อมแนวทางการักษา : POAG คือโรค

ใครจำเป็นต้องผ่าตัดต้อหิน และใครที่ยังไม่ต้องผ่าตัด

การตัดสินใจผ่าตัดต้อหิน ไม่ได้พิจารณาจากค่าความดันตาเพียงอย่างเดียว แต่ต้องประเมินร่วมกับชนิดของโรค ระดับความเสียหายของเส้นประสาทตา ลานสายตา และแนวโน้มการดำเนินโรค

อาการที่บ่งชี้ว่าต้องผ่าตัดต้อหิน

ความดันลูกตายังคงสูง แม้ได้รับยาหยอดตาหรือการรักษาด้วยเลเซอร์
พบการเสื่อมของเส้นประสาทตาเพิ่มขึ้น
ลานสายตา (Visual Field) แย่ลงอย่างต่อเนื่อง
โรคอยู่ในระยะรุนแรงและต้องการควบคุมความดันตาให้อยู่ในระดับเป้าหมาย
มีข้อจำกัดหรือไม่สามารถใช้ยารักษาได้อย่างเหมาะสม

ในผู้ที่มีต้อหินระยะสุดท้าย แพทย์อาจต้องประเมินอย่างละเอียดเพื่อกำหนดระดับความดันตาเป้าหมายและแนวทางรักษาที่เหมาะสม

กรณีที่ยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

หากสามารถควบคุมความดันลูกตาได้ด้วยยาหยอดตา หรือการรักษาด้วยเลเซอร์ และยังไม่พบการดำเนินโรคที่จำเป็นต้องเปลี่ยนแนวทาง แพทย์อาจเลือกติดตามอาการต่อโดยยังไม่ต้องผ่าตัด ทั้งนี้ ต้องตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอเพื่อประเมินการเปลี่ยนแปลงของโรค

วิธีการผ่าตัดต้อหิน มีกี่แบบ

ปัจจุบันมีวิธีการผ่าตัดต้อหินหลายรูปแบบ โดยการเลือกวิธีขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของโรค การรักษาที่เคยได้รับ รวมถึงเป้าหมายในการควบคุมความดันตา วิธีที่ใช้ในผู้ป่วยบางกลุ่ม ได้แก่ Trabeculectomy และ Aqueous Shunt Surgery

ผ่าตัดต้อหินแบบ Trabeculectomy

Trabeculectomy คือการผ่าตัดสร้างช่องทางระบายน้ำหล่อเลี้ยงออกจากลูกตาผ่านบริเวณที่สร้างขึ้นใหม่ใต้เปลือกตา เพื่อช่วยลดความดันลูกตา โดยมักใช้ในการรักษาโรคต้อหินมุมเปิด (Open-Angle Glaucoma) ในกรณีที่ต้องการควบคุมความดันตาเพิ่มเติม

การผ่าตัดมักใช้เวลาไม่เกินประมาณ 1 ชั่วโมง และผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน แต่จำเป็นต้องมาตรวจติดตามและใช้ยาหยอดตาหลังผ่าตัดตามคำแนะนำของจักษุแพทย์

ผ่าตัดต้อหินแบบ Aqueous Shunt Surgery

Aqueous Shunt Surgery หรือ Glaucoma Drainage Device Surgery เป็นการใส่อุปกรณ์ขนาดเล็กที่มีท่อสำหรับช่วยระบายน้ำหล่อเลี้ยงออกจากลูกตา เพื่อลดความดันลูกตา วิธีนี้อาจพิจารณาในผู้ป่วยต้อหินบางประเภท โดยเฉพาะกรณีที่มีความเสี่ยงต่อความล้มเหลวของการผ่าตัดแบบอื่น หรือมีปัจจัยเฉพาะจากโรคและประวัติการรักษา

อ่านบทความเพิ่มเติม รู้จักอาการต้อหินเฉียบพลัน ภาวะเร่งด่วนที่ควรได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที : ต้อหินเฉียบพลัน

การเตรียมตัวก่อนผ่าตัดต้อหิน

ก่อนผ่าตัดต้อหิน จักษุแพทย์จะประเมินสุขภาพตา ชนิดและระยะของโรค รวมถึงยาที่ใช้อยู่ เพื่อเลือกวิธีการรักษาที่เหมาะสม

ตรวจวัดความดันลูกตาและประเมินเส้นประสาทตา
ตรวจลานสายตาตามความเหมาะสม
แจ้งแพทย์เกี่ยวกับโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด
ปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องยาหยอดตาก่อนผ่าตัด
เตรียมผู้ดูแลหรือผู้รับผิดชอบการเดินทางกลับ เนื่องจากหลังผ่าตัดไม่ควรขับรถเองทันที

อ่านข้อมูลเกี่ยวกับผ่าตัดต้อหิน ราคาเท่าไหร่ ปัจจัยที่มีผลต่อค่าใช้จ่าย วิธีการรักษา และรายละเอียดที่ควรพิจารณาก่อนตัดสินใจ : ผ่าตัดต้อหิน ราคา

ขั้นตอนการผ่าตัดต้อหิน

รายละเอียดของการผ่าตัดต้อหิน แตกต่างกันตามวิธีที่เลือก โดยทั่วไปมีขั้นตอนสำคัญ ดังนี้

ประเมินและเตรียมดวงตาก่อนเข้ารับการผ่าตัด
ให้ยาชาเฉพาะที่หรือการระงับความรู้สึกตามความเหมาะสม
ดำเนินการสร้างทางระบายน้ำ หรือใส่อุปกรณ์ระบายน้ำตามวิธีผ่าตัด
ตรวจประเมินความดันตาและสภาพดวงตาหลังการผ่าตัด
กลับมาตรวจติดตามและปรับการรักษาตามการฟื้นตัวของดวงตา

การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดต้อหิน

หลังผ่าตัดตาต้อหิน ดวงตาอาจมีอาการพร่ามัว ระคายเคือง หรือน้ำตาไหลในช่วงแรก จึงต้องดูแลแผลและใช้ยาตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด

ใช้ยาหยอดตาหลังผ่าตัดตามแพทย์สั่ง
หลีกเลี่ยงการขยี้หรือกดบริเวณดวงตา
หลีกเลี่ยงการยกของหนักและกิจกรรมที่ใช้แรงมากในช่วงแรก
มาตรวจติดตามตามนัดเพื่อประเมินแผลและความดันลูกตา
ปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องการกลับไปทำงาน ออกกำลังกาย และว่ายน้ำเป็นรายบุคคล

โดยทั่วไปการฟื้นตัวไม่ได้มีระยะเวลาเท่ากันทุกคน อาการตามัวหลังผ่าตัดอาจพบได้ในช่วงแรก และการมองเห็นอาจค่อย ๆ ดีขึ้นภายในหลายสัปดาห์ จึงควรให้จักษุแพทย์เป็นผู้ประเมินก่อนกลับไปทำกิจกรรมต่าง ๆ

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นหลังผ่าตัดต้อหิน อันตรายไหม

ผ่าตัดต้อหินอาจมีผลข้างเคียงที่สามารถเกิดขึ้นได้เช่นเดียวกับการผ่าตัดอื่น โดยความเสี่ยงขึ้นอยู่กับวิธีผ่าตัดและสภาพดวงตาของผู้ป่วย ภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบ ได้แก่ ความดันตาสูงหรือต่ำเกินไป เลือดออก การอักเสบ การติดเชื้อ ปัญหากระจกตา และต้อกระจก

ดังนั้น หลังผ่าตัด หากมีอาการ ปวดตามาก มีการมองเห็นลดลงอย่างฉับพลัน ตาแดงมากขึ้น หรือมีขี้ตาผิดปกติ ควรรีบติดต่อโรงพยาบาลหรือพบจักษุแพทย์เพื่อประเมินทันที

ผ่าตัดต้อหิน ควบคุมความดันตา ลดความเสี่ยงต่อการสูญเสียการมองเห็น

การผ่าตัดต้อหิน เป็นแนวทางรักษาสำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถควบคุมความดันลูกตาได้เพียงพอด้วยยา หรือเลเซอร์ โดยมีเป้าหมายเพื่อชะลอความเสียหายของเส้นประสาทตา ไม่ใช่การทำให้โรคหายขาดหรือฟื้นการมองเห็นที่สูญเสียไปแล้ว การเลือกวิธีผ่าตัดควรผ่านการประเมินชนิด ระยะ และความเสี่ยงของโรคโดยจักษุแพทย์เฉพาะทาง

โรงพยาบาล ไทยจักษุ พระราม 3 (Thai Eye Hospital) ให้บริการประเมินและวางแผนรักษาโรคต้อหิน โดยมีการตรวจความดันลูกตา ประเมินเส้นประสาทตาและลานสายตา เพื่อประกอบการพิจารณาแนวทางรักษา รวมถึงการประเมินความเหมาะสมสำหรับการผ่าตัดต้อหินในผู้ป่วยแต่ละราย

ช่องทางการติดต่อ

Facebook : Thai Eye Hospital
Line official : @thaieyecenter
Email : [email protected]
Tel : 02-689-8888

คำถามที่พบบ่อย (FAQs)

ผ่าตัดต้อหินต้องพักฟื้นกี่วัน

หลังผ่าตัดต้อหิน ระยะพักฟื้นแตกต่างกันตามวิธีผ่าตัดและการตอบสนองของดวงตา โดยบางกิจวัตรสามารถกลับมาทำได้ค่อนข้างเร็ว แต่ควรหลีกเลี่ยงการยกของหนักหรือออกแรงมากในช่วงแรก และกลับไปทำงานหรือขับรถเมื่อจักษุแพทย์ประเมินว่าปลอดภัย

การผ่าตัดต้อหินราคาเท่าไหร่?

ราคาการผ่าตัดต้อหินจะแตกต่างกันตามวิธีผ่าตัด อุปกรณ์ที่ใช้ การตรวจประเมินก่อนผ่าตัด และการดูแลหลังผ่าตัด จึงควรเข้ารับการประเมินเพื่อให้ทราบค่าใช้จ่ายที่เหมาะสมกับแนวทางรักษา

หลังผ่าตัดต้อหิน ขับรถเองได้เมื่อไหร่

หลังผ่าตัดต้อหิน ไม่ควรขับรถทันทีหลังผ่าตัด เนื่องจากการมองเห็นอาจพร่ามัวในช่วงแรก ระยะเวลาที่กลับมาขับรถได้ขึ้นอยู่กับการฟื้นตัวและการมองเห็นของผู้ป่วย จึงควรให้จักษุแพทย์เป็นผู้ประเมินก่อน

References

National Eye Institute. (2024, December 5). Glaucoma surgery. National Institutes of Health. National Eye Institute – Glaucoma Surgery
Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust. (2025). Trabeculectomy (glaucoma surgery). Cambridge University Hospitals – Trabeculectomy
American Academy of Ophthalmology. (2026). Trabeculectomy. EyeWiki. EyeWiki – Trabeculectomy
American Academy of Ophthalmology. (2026). Primary open-angle glaucoma. EyeWiki. EyeWiki – Primary Open-Angle Glaucoma
Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. (2025). Viscocanalostomy glaucoma surgery. Guy’s and St Thomas’ – Viscocanalostomy Glaucoma Surgery